Pasja w pracy. Pozytywne zaangażowanie czy prawdziwa obsesja?

Biegniesz do pracy jak na skrzydłach? Z utęsknieniem wyczekujesz poniedziałku, by móc usiąść przy firmowym biurku i całkowicie poświęcić się obowiązkom zawodowym? „Rób to, co kochasz, a nie przepracujesz ani jednego dnia” - ile w tym zdaniu prawdy, a ile pułapki?

Czym jest pasja?

Zacznijmy od uproszczonej definicji pasji, która potocznie kojarzy się z pozytywnym zjawiskiem wzbogacającym życie człowieka. Według Dualistycznego Modelu Pasji - opracowanego przez kanadyjskiego psychologa Roberta Valleranda - pasja to silna skłonność do podejmowania aktywności, które są dla nas ważne i które lubimy, nawet jeśli wymagają poświęcenia dużej ilości czasu i energii.

Osoba zaangażowana w swoją pasję potrafi mobilizować się do działania i dążyć do wyznaczonych celów, nawet wtedy, gdy na jej drodze pojawiają się trudności i przeszkody.

Co ciekawe, mimo wielu pozytywnych aspektów pasji zawodowej, nie zawsze przynosi ona wyłącznie same korzyści. Robert Vallerand wyróżnił jej dwa rodzaje: pasję harmonijną oraz pasję obsesyjną. Choć obie wiążą się z silnym zaangażowaniem w wykonywaną aktywność, ich konsekwencje mogą być zupełnie inne.

Pasja harmonijna

Osoby doświadczające pasji harmonijnej angażują się w swoją pracę przede wszystkim z własnej potrzeby i chęci, a nie z poczucia przymusu. Potrafią łączyć aktywność zawodową ze sferą prywatną. Mimo że praca sprawia im satysfakcję i jest dla nich ważna, nie podporządkowują jej całego życia.

Wyznaczają priorytety, odpoczywają i znajdują czas na relacje z innymi ludźmi czy rozwijanie zainteresowań. Podczas wykonywania obowiązków zawodowych osoby te zazwyczaj doświadczają pozytywnych emocji i czerpią satysfakcję z samego działania. Kierują się autonomiczną motywacją, dzięki czemu mają poczucie, że same decydują o tym, kiedy rozpocząć i zakończyć daną aktywność.

Co ważne, nie odczuwają silnego poczucia winy, kiedy odkładają swoją pasję na później. To one kontrolują swoje zaangażowanie, a nie ono kontroluje ich.

Pasja obsesyjna

Inaczej funkcjonują osoby doświadczające pasji obsesyjnej. One również angażują się w aktywności, które sprawiają im przyjemność i są dla nich ważne, ale w przeciwieństwie do pasji harmonijnej ich zaangażowanie nie wynika jednak wyłącznie z wewnętrznej potrzeby. Towarzyszy mu bowiem poczucie przymusu i presja, którą często wywierają na siebie same, nawet jeśli nikt z otoczenia nie stawia przed nimi wygórowanych wymagań.

W konsekwencji mogą częściej doświadczać napięcia, stresu, poczucia winy czy innych negatywnych emocji. Szczególne zagrożenie pojawia się wtedy, gdy pracownik nie potrafi przerwać wykonywania obowiązków mimo zmęczenia, bólu lub wyraźnych sygnałów ostrzegawczych ze strony organizmu.

Takie zachowanie może zwiększać ryzyko rozwoju pracoholizmu. Warto jednak podkreślić, że pasja obsesyjna i uzależnienie od pracy nie są synonimami. O tym czym jest pracoholizm i jak go rozpoznać przeczytasz w moich poprzednich artykułach:

• Pracoholizm. 5 najczęstszych mitów o uzależnieniu od pracy
• Pracoholizm: uwięzienie w zawodowym kołowrotku

Osoby z pasją obsesyjną zazwyczaj lubią swoją pracę, podczas gdy prawdziwi pracoholicy niekoniecznie czerpią z niej przyjemność. Ponadto pracoholicy mogą odczuwać przymus wykonywania wielu różnych zadań związanych z pracą, natomiast osoby z pasją obsesyjną często koncentrują się przede wszystkim na wybranych aktywnościach, które są dla nich szczególnie ważne lub atrakcyjne.

Jak rozwijać pasję harmonijną w miejscu pracy?

Z powyższego można wyciągnąć wniosek, że pasja harmonijna może sprzyjać dobrostanowi psychicznemu, satysfakcji z pracy i skuteczności pracownika. Korzyści odczuwa zarówno sam pracownik, jak i cała organizacja.

Pasja obsesyjna może natomiast prowadzić do przeciążenia, zwiększać ryzyko popełniania błędów i wypadków, a także negatywnie wpływać na zdrowie. W dłuższej perspektywie może to nawet utrudniać dalsze wykonywanie zawodu.

Pasjonaci pracy muszą też uważać, aby nie godzić się na gorsze warunki pracy, niższe wynagrodzenie i nadmierne przeciążenie. Niesprawiedliwe traktowanie nie powinno być tłumaczone tym, że „praca sama w sobie jest nagrodą”. Zbyt mocna identyfikacja z pracą może skutkować tym, że każde niepowodzenie mocno uderza w poczucie wartości i tożsamość pracownika. A to z kolei może prowadzić do wypalenia zawodowego, o czym pisałam w tym artykule „Wypalenie zawodowe. Jak je rozpoznać i mu przeciwdziałać?”.

Co zatem zrobić, aby rozwijać pasję harmonijną i ograniczać ryzyko przekształcenia jej w pasję obsesyjną?

• Ciesz się samym wykonywaniem tego, co lubisz, zamiast koncentrować się wyłącznie na oczekiwanych sukcesach. Pamiętaj, że możliwość wykonywania pracy, która jest jednocześnie źródłem satysfakcji, jest dużą wartością.
• Staraj się ustalić godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy. Nie pozwól, aby wykonywanie ulubionych obowiązków pochłonęło Cię do tego stopnia, że zaczniesz odczuwać psychiczny lub fizyczny dyskomfort.
• Wyznaczaj cele adekwatne do swoich możliwości i zasobów czasowych. Ambicja może być źródłem rozwoju, ale stawianie sobie nierealistycznych wymagań może prowadzić do przeciążenia.
• Dbaj o równowagę między życiem zawodowym a prywatnym. Nawet jeśli praca jest Twoją pasją, nie oznacza to, że warto rezygnować z odpoczynku, spotkań z bliskimi, pozostałych zainteresowań czy troski o własne zdrowie.
• Pamiętaj, że pasja jest dla Ciebie, a nie Ty dla niej. To Ty powinieneś mieć kontrolę nad swoim zaangażowaniem i potrafić zdecydować, kiedy pracować, a kiedy odpocząć.

Pasjonaci harmonijni mówią: „Kocham to, co robię”. Pasjonaci obsesyjni twierdzą: „Nie potrafię bez tego żyć”.

Pytania do refleksji

1. Czy według Ciebie praca zawodowa może być jednocześnie pasją i źródłem satysfakcji?
2. Czy potrafisz rozpoznać granicę między zdrowym zaangażowaniem a nadmiernym poświęceniem się pracy?
3. Czy zdarza Ci się odczuwać poczucie winy, kiedy odpoczywasz zamiast pracować?
4. Czy potrafisz bez wyrzutów sumienia zakończyć pracę, nawet jeśli nie wszystkie zadania zostały wykonane?
5. Czy Twoja samoocena jest uzależniona od wyników w pracy?
6. Jakie sygnały mogą świadczyć o tym, że zaangażowanie w pracę zaczyna mieć negatywny wpływ na zdrowie lub życie prywatne?
7. Czy według Ciebie duża liczba przepracowanych godzin rzeczywiście świadczy o większym zaangażowaniu i skuteczności pracownika?
8. Co jest dla Ciebie ważniejsze: sukces zawodowy czy równowaga między pracą a życiem prywatnym? Czy te wartości zawsze muszą ze sobą konkurować? Jak starasz się je na co dzień pogodzić?

Przykładowe źródła:

artykuły naukowe prof. R. Valleranda, artykuł w czasopiśmie Charaktery „Czy robiąc to co kochasz, możesz się wypalić? O tym dlaczego pasja do pracy może kosztować zdrowie” B. Jakimiec

Autorka: Karolina Laskowska